Mùa đi trong những câu thơ nằm lòng

Tôi từng đọc Chế Lan Viên viết gan ruột về mùa sáng tạo thi ca, trong thâm trầm, huyền hoặc: Câu thơ anh, anh làm một nửa mà thôi/ Còn một nửa cho mùa Thu làm lấy/ Cái xạc xào của anh là xào xạc lá/ Nó không là anh, nhưng nó là mùa.

Rồi ông hơi cay đắng chiêm nghiệm: Có những hoa không ong cũng tan đi mất cả một mùa/ Đã có nghìn mùa hoa lãng phí/ Bởi xa đường ong qua…

Mùa đi trong giời đất, với Chế Lan Viên lại rất khác với bước thời gian thật êm trong biến thiên sắc màu cỏ cây hoa lá, già dặn cái nhìn mẫn tuệ, phơn phớt màu thiền Phương Đông của đại thi hào họ Nguyễn Tiên Điền: Dưới trăng quyên đã gọi Hè/ Đầu tường lửa lựu lập loè đâm bông.

Hay là bốn mùa thảng thốt như mơ trong bốn câu phong tình, cũng của Nguyễn Du, trong Kiều, mà cựu tổng thống Mỹ B.Clinton, vài năm trước, đến trò chuyện cùng sinh viên ĐHQG Hà Nội, từng trích dẫn: Sen tàn cúc lại nở hoa/ Sầu dài ngày ngắn Đông đà sang Xuân.

Thời gian còn được mô tả bốn mùa nhịp nhàng đan dệt bởi những sợi tơ-trời-tinh-tế như có phấn, có hương, có nhụy trong thơ Đoàn Phú Tứ: Hương thời gian thanh thanh/ Màu thời gian tím ngắt. Không chịu thua, Nguyễn Xuân Sanh kỳ bí hơn, song vẫn thật là lộng lẫy: Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà.

Thời gian để sống, để yêu và để nhớ…

…Thảo nào Xuân Diệu vội vàng, cuống quýt thế: Tôi muốn tắt nắng đi/ cho màu đừng nhạt mất/ Tôi muốn buộc gió lại/ cho hương đừng bay đi. Mùa xuân đến, chín ửng má hồng, Xuân Diệu dốc lòng khao khát: Hỡi Xuân hồng/ Ta muốn cắn vào ngươi.

Khác Huy Cận, thi sĩ của vũ trụ bao la, chất ngất hơi lạnh của cái tôi cô đơn, thế giới thơ của ông hoàng thơ tình Việt hiện đại này ngập đầy cảm giác nuối tiếc. Khi Xuân Diệu cuống cuồng, thì thây kệ, thời gian cứ mặc lòng, run rẩy, cành biếc run run chân ý nhi…Những luồng run rẩy rung rinh lá.

Ôi, biết bao là mong đợi, sợ hãi, những cảm giác quá nhiều hân hoan nhục cảm trong những câu thơ trong vắt ấy… Nếu thời gian có màu trong thơ Xuân Diệu, tôi thường nghĩ nó trong suốt màu nhục cảm, hoặc ở đó màu nhục cảm đã thành trong suốt qua thơ Xuân Diệu, đến mức mùa Thu  đến với ông, đã được vị thi sĩ huê tình này chiêm bái, ngưỡng vọng như một thân xác đẹp đã đầy của thiếu nữ vừa ửng chín: Đây mùa Thu tới mùa Thu tới/ Với áo mơ phai dệt lá vàng. Mùa Thu, vì thế, đánh thức cả miền cảm giác của Xuân Diệu, cho đến tận cùng cái xanh tươi li ti đến không thể… li ti hơn, khiến người yêu thơ chỉ muốn lặng yên mà chuồi theo cảm xúc, như thuyền ngư phủ lạc trong sương…

Trong khi đó ở cặp thi sĩ vợ chồng Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh, thời gian chỉ muôn một trong khắc khoải tình yêu, và trong trẻo những cảm giác trần thế. Lưu Quang Vũ mộng mơ tính đếm: Tháng Bảy mưa nhiều/ Tháng Tám sen tàn bưởi chín/ Chim ngói bay về bịn rịn/ Tháng Chín lúa trổ đòng đòng/ Trời Thu hương cốm mát trong…, hay có lúc chi li đếm: Phút đưa nhau ta chỉ nắm tay mình/ Điều chưa nói thì bàn tay đã nói/ Mình đi rồi hơi ấm còn trở lại/ Còn bồi hồi trong những ngón tay ta.

Còn Xuân Quỳnh, lại chỉ thấy thời gian một màu duy nhất: màu khao khát yêu và được yêu, đến mức mùa-Thu-mùa-yêu trong thơ Quỳnh vàng thắm hoàng hoa: Mùa Thu vào hoa cúc/ Chỉ còn anh và em/ Cùng mùa Thu ở lại/ Kìa bao người yêu mới/ Đi qua cùng heo may.

NSND Lê Khanh mới đây đã dựng trên sân khấu Nhà hát Tuổi Trẻ vở Từ thiên đường đi về phía Bắc 3km, một chuyện tình, về cô gái trẻ chết bất ngờ sau cuộc cãi nhau với người yêu. Từ cái chết ấy, tác giả kịch dựng lên một thế giới ảo, cho cặp tình nhân đối thoại, thấy rõ ý nghĩa cái sống, chết, cái được, mất ở đời. Đúng lúc Khanh dựng vở, thầy Xuân Huyền chủ nhiệm lớp Khanh gặp tình thế bất ngờ:vợ thầy ung thư cấp. Bằng ngôn ngữ dàn cảnh hồn nhiên, chân phương, vở diễn của Khanh đã giãi bày xuất sắc thông điệp cốt lõi: Chết không phải đã là hết. Cái chết chẳng chia lìa được tình yêu. Sau buổi diễn, thầy Xuân Huyền nghẹn ngào: Tôi đã hiểu tình thế của mình, bình tĩnh cùng nhà tôi chịu đựng điều không may. Tôi cũng biết: Có thời gian sống, thì có thời gian chết, và không bao giờ nguôi ngoai thời gian thương nhớ.

Phải rồi, thời gian được thăng hoa trong nghệ thuật là chẳng bến bờ, giống như một giấc mơ mênh mang: thời gian để yêu, thời gian để chết và thời gian để nhớ…

(theo TTO)