|
Ngày 7-4-2004 tại TP.HCM, hội thảo “Dự luật cạnh tranh và việc bảo vệ thương hiệu Việt, người tiêu dùng (NTD) Việt” đã diễn ra với sự tham gia của nhiều nhà làm luật, các luật sư, các doanh nghiệp (DN) và NTD. Trong cuộc hội thảo này, nhiều ví dụ cụ thể về cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường được nêu và bàn luận, điển hình là việc tranh chấp đang rất “nóng” hiện nay giữa Liên doanh Nhà máy Bia VN và hãng bia mới xuất hiện tên Laser.
|
* Ông Trương Quang Hoài Nam - vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Thương mại:
Hành vi này sẽ bị cấm trong Luật cạnh tranh
Cách mua bán, hợp đồng giữa Nhà máy Bia VN và các cửa hàng kinh doanh không rõ ràng là hợp đồng đại lý độc quyền hay hợp đồng mua bán. Nếu là hợp đồng mua bán, các nhà hàng này là những nhà phân phối bia mua đứt bán đoạn, nghĩa là không cấm anh có thể mua bán với những DN khác.
Nếu là đại lý độc quyền, Luật thương mại hiện hành có qui định về đại lý độc quyền, nhưng chỉ qui định đây là hình thức bên giao đại lý chỉ giao cho một đại lý mua bán một hoặc nhiều mặt hàng, mà không có qui định về bên nhận đại lý chỉ được quyền bán một mặt hàng của bên giao.
Luật thương mại cũng qui định đại lý có quyền lựa chọn ký kết hợp đồng đại lý với một hoặc nhiều bên giao đại lý. Nghiêm cấm các hành vi cạnh tranh như ngăn cản, lôi kéo, mua chuộc, đe dọa nhân viên hoặc khách hàng của thương nhân khác… Tuy nhiên, trong Luật thương mại, những điều khoản qui định này không rõ ràng, hiểu thế nào cũng được và quan trọng là không có chế tài.
Nhưng nếu dự thảo Luật cạnh tranh được ban hành, thì hành vi của Nhà máy Bia VN đã rơi vào “các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm”, do đã: áp đặt điều kiện cho các DN khác ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ, hoặc buộc các DN khác chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng; ngăn cản việc tham gia thị trường của các đối thủ cạnh tranh mới; có khả năng sẽ bị phạt tiền đến 10% tổng doanh thu của năm tài chính trước.
Tuy nhiên với điều kiện là Hãng bia Laser phải chứng minh được Nhà máy Bia VN đã lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường với thị phần 30% trở lên. Tôi muốn nói thêm là ở những nước có Luật cạnh tranh hành vi này đều bị cấm. Luật pháp của một số nước phát triển như Canada, Mỹ... trường hợp này gọi là exclusive dealing and tied selling (thỏa thuận giao dịch đặc quyền và ràng buộc) - bị cấm. | * Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiền:
- Theo tôi, hiện nay NTD đang là nạn nhân của hai loại độc quyền. Một: độc quyền tồn tại do cơ chế, ở các ngành bưu chính viễn thông, hàng không, điện... Hai: độc quyền phát sinh do cạnh tranh thiếu lành mạnh, cá lớn nuốt cá bé, lấy thịt đè người, xuất hiện nhiều trong các lĩnh vực mỹ phẩm, bột giặt, nhất là rượu bia.
Các hãng lớn đã dùng sức mạnh tài chính để bán phá giá, để mua chuộc và “phong tỏa” các siêu thị, cửa hàng, nhà hàng... để chiếm thị phần, sau khi các đối thủ bị tiêu diệt thì họ tha hồ tăng giá. Hậu quả là NTD bị cướp đi quyền lợi cơ bản: quyền chọn lựa những sản phẩm mình thích, có nhu cầu và phù hợp với túi tiền.
Tôi đánh giá cao hành động của quán Cây Dừa, một trong những quán đã có hợp đồng với Nhà máy Bia VN, nhưng hiện bị Nhà máy Bia VN kiện ra tòa vì “tội” đã bán bia Laser. Tôi cho rằng đây là hành động dũng cảm vì lợi ích NTD.
* Ông Lê Quang Sơn - trưởng bộ phận marketing Công ty KiWi:
- Chúng tôi cũng muốn chia sẻ thêm về những hành vi cạnh tranh không lành mạnh mà chúng tôi phải chịu đựng. Là công ty 100% vốn VN, chúng tôi không đủ năng lực tài chính để tiếp thị quảng bá rầm rộ như các công ty nước ngoài.
Vì thế, hiện nay nhiều điểm bán hàng đã bị các đối thủ “mua đứt” dưới hình thức tài trợ độc quyền như tài trợ bảng hiệu, hộp đèn, thưởng tiền... chỉ để làm sao cửa hàng đó không trưng bày hay mua sản phẩm của chúng tôi. Vì thế, chúng tôi không có cơ hội để giới thiệu sản phẩm của mình đến với NTD. Rõ ràng đây là hình thức kinh doanh không lành mạnh.
* Luật sư Lê Công Định - văn phòng luật sư YKVN:
- Nhiều ý kiến cho rằng Luật cạnh tranh để bảo vệ DN vừa và nhỏ và bảo vệ thương hiệu Việt. Nhưng theo tôi, vấn đề quan tâm hàng đầu là bảo vệ NTD. Đúng là phải chống tình trạng cá lớn nuốt cá bé nhưng đừng để Luật cạnh tranh là công cụ cũng... không lành mạnh để DN VN chống lại các DN có vốn đầu tư nước ngoài.
* Luật sư Trương Trọng Nghĩa - phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM:
- Tôi muốn kể một ví dụ nghe từ một quan chức ngành thuế, rằng một hãng bia nước ngoài nổi tiếng đã đầu tư vào VN trên 10 năm nay, nhưng chưa đóng một đồng thuế lợi tức nào vì họ chưa có lời. Mà sản phẩm của họ đang được NTD VN uống hằng ngày, hằng giờ ở khắp nơi.
Như vậy cho thấy hai vấn đề: một là hãng bia đó có tiền để bao nhiêu năm nay không có lời vẫn tồn tại được; hai là tiền để đổ cho chi phí quảng cáo, tiếp thị quá mạnh… Nền kinh tế thị trường phải chấp nhận có thắng có thua, có vào có ra.
Qui luật của kinh tế thị trường là lợi nhuận và cung cầu, nên những ví dụ về các tập đoàn đa quốc gia bằng tiềm lực tài chính thôn tính và phá rối cũng không có gì lạ. Nhưng nền kinh tế thị trường cũng đòi hỏi phải có qui luật cạnh tranh.
Qui luật lợi nhuận và qui luật cung cầu buộc phải cạnh tranh, nhưng cạnh tranh lành mạnh cũng là một qui luật tất yếu khách quan của kinh tế thị trường, vì thiếu nó thương trường cũng trở thành... chiến trường và bị điều tiết bởi cái “luật rừng” hoặc “luật giang hồ”. Vì vậy cần Luật cạnh tranh để bảo vệ sự tồn tại của cạnh tranh và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.
|
Vì sao bia Laser bị “từ chối”?
Bia Laser (Công ty Tân Hiệp Phát -100% vốn VN, nhà máy đặt tại Bình Dương) đã bị “từ chối”... ở nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống - nơi phân phối trực tiếp sản phẩm bia đến tay người tiêu dùng. Lý do vì các cơ sở này đã cam kết tại hợp đồng giữa Liên doanh Nhà máy bia VN (NMBVN) “chỉ được bán những nhãn hiệu Heineken, Tiger và Bivina của hãng này”!
Trong nhiều hợp đồng giữa NMBVN và các nhà hàng mà chúng tôi có cơ hội tham khảo, luôn có điều khoản ghi rõ “ Bên A (NMBVN) được độc quyền bán và quảng cáo tiếp thị các nhãn hiệu bia của bên A tại cơ sở kinh doanh của bên B. Bên B không được bán và làm quảng cáo, khuyến mãi hoặc hoạt động tiếp thị cho bất cứ nhãn hiệu bia nào khác như San Miguel, Carlsberg, Foster, BGI, Sài Gòn Special, Budwiser...”.
Để có được chữ ký của các chủ cơ sở vào các hợp đồng nêu trên, NMBVN sẵn sàng chi cho chủ cơ sở từ vài chục triệu đến vài trăm triệu đồng. “Chúng tôi đầu tư tiền bạc và cả công sức vào sản xuất và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nhưng khi đưa ra thị trường lại bị tắc” - ông Trần Quí Thanh, chủ tịch hội đồng quản trị Công ty Tân Hiệp Phát, than thở.
Thật ra không chỉ bia Laser bị “từ chối”, theo tìm hiểu của chúng tôi, nhiều nhãn hiệu bia khác cũng đã từng phải “rút lui có trật tự” hoặc chuyển sang những địa bàn khác. Chẳng hạn, vào năm 2000, một nhãn hiệu bia nước ngoài rất nổi tiếng bắt đầu thâm nhập vào thị trường VN, lấy TP.HCM làm trọng điểm, song sau một thời gian quảng cáo thương hiệu rầm rộ vẫn không tiêu thụ được.
Nhà phân phối mới vào cuộc tìm hiểu và “bật ngửa” khi phát hiện nhãn hiệu bia này có tên trong danh sách “cấm” bán tại nhiều quán đã ký hợp đồng với NMBVN! Giới kinh doanh bia đã phác họa hoạt động sản xuất và kinh doanh bia tại TP.HCM tương lai sẽ đi vào vòng luẩn quẩn: không tiếp cận được với người tiêu dùng, các nhãn hiệu bia khác - đối thủ cạnh tranh của NMBVN - sẽ lỗ lã, phá sản và cuối cùng là đóng cửa. Đến lúc đó NMBVN tha hồ hoành hành, không còn cạnh tranh nên giá bán và chất lượng phụ thuộc sự quyết định của nhà sản xuất, và “thượng đế” - những người uống bia - sẽ phải mặc nhiên chấp nhận.
HẢI ĐĂNG |
HOÀI AN ghi |
