Doanh nghiệp nước ngoài đang nắm giữ phần chủ động với nhiều cách chơi, luật chơi của người chiếm thế mạnh.

Ai đang làm chủ sân chơi?

Theo số liệu điều tra thị trường của các doanh nghiệp văn phòng phẩm đạt danh hiệu Hàng VNCLC, hiện Việt Nam có khoảng 20 doanh nghiệp lớn sản xuất dụng cụ văn phòng phẩm với khoảng 5 công ty có doanh thu (không tính giấy tập các loại) từ 10 - dưới 80 tỉ đồng, còn lại đa số doanh nghiệp khác dù cũng có thương hiệu nhưng doanh thu ở mức từ 3 tỉ đồng trở lên.

Việt Nam có gần 100 cơ sở sản xuất nhỏ, 80% số này tập trung ở Tp.HCM và 20% ở các tỉnh thành khác đang sản xuất hoặc nhập nguyên liệu từ nước ngoài về gia công các loại thước kẻ, gôm, băng keo, hồ dán... có mức doanh thu từ vài trăm triệu đến trên 10 tỉ đồng/năm. Số liệu từ cuộc điều tra HVNCLC cho thấy, hàng nội chiếm 84,12%.

Trong thị trường dụng cụ văn phòng, không kể tập vở, hàng Việt Nam đang chiếm ưu thế ở nhóm hàng bút viết các loại với những thương hiệu đã thành danh và có khả năng chi phối thị trường như Thiên Long, Bến Nghé, Han Son, Quy Ky, hay Vĩnh Tiến, Lệ Hoa, Thuận Tiến... Bên cạnh đó là phấn viết bảng Mic, bút máy Hồng Hà, kim bấm... Thế nhưng, sản phẩm của các doanh nghiệp này phần lớn nhắm vào đối tượng học sinh. Trong khi đó, thị trường dụng cụ văn phòng phẩm rất phong phú về chủng loại.

Chủ cửa hiệu Thành Thư, chuyên kinh doanh và phân phối văn phòng phẩm trên đường Nguyễn Thái Học cho biết: "Có hơn 30.000 mặt hàng thuộc lĩnh vực này. Nếu trừ đi hai nhóm hàng tập vở và bút viết thì hàng Việt Nam chỉ chiếm khoảng vài phần trăm". Tp.HCM hiện có những khu vực chuyên doanh văn phòng phẩm tập trung như đường Lê Lợi, Trần Hưng Ðạo, Phùng Hưng, chợ Bình Tây... và hệ thống các nhà sách. Theo ông Nguyễn Hữu Long, quản lý nhà sách Nguyễn Văn Cừ 4 thì tại nhà sách này, dụng cụ văn phòng chiếm khoảng 30% doanh số của nhà sách.

Theo khảo sát của bộ phận văn phòng phẩm - khối nhà sách của Fahasa, ở nhóm hàng dụng cụ, học cụ cho học sinh, các mặt hàng bút bi, bút lông kim, bút sáp loại nhỏ hàng Việt Nam chiếm ưu thế với thị phần từ 80-95% tuỳ chủng loại. Với các loại hồ, keo dán hàng Việt Nam có các loại keo nước, keo sữa. Các loại hồ son, hồ thỏi chủ yếu là hàng nhập từ Ðức, Nhật... Các dụng cụ như thước kẻ các loại, hộp đựng bút... thì hàng Trung Quốc vẫn chiếm trên 50% nhờ đa dạng, nhiều mẫu mã đẹp dù giá cao hơn hàng Việt Nam. Ở nhóm hàng dụng cụ văn phòng, có hai nhóm sản phẩm hàng Việt Nam đang có khả năng cạnh tranh là các loại album đựng danh thiếp, hàng Việt Nam chiếm khoảng 60% thị phần nhờ mẫu mã đẹp, chắc chắn và giá rẻ. Các loại bìa, sơ mi bảo quản và lưu trữ hồ sơ thì hàng Việt Nam chiếm tỷ lệ 40%, hàng Trung Quốc 50% còn lại là sản phẩm của Nhật, Pháp... Với các loại máy móc văn phòng, dụng cụ bấm kim, dụng cụ chuyên ngành, gôm tẩy... hàng Trung Quốc, Ðài Loan, Ðức, Nhật, Pháp... Trong đó hàng Trung Quốc chiếm ưu thế nhờ giá rẻ, mẫu mã đa dạng.

Nhà phân phối hay nhà... chi phối?

Ông V., chủ một cửa hiệu bán văn phòng phẩm ở quận 1 vừa "trúng" một lô hàng lớn. Phục vụ cho một hội nghị khách hàng, kèm theo giới thiệu sản phẩm mới có gần 1.000 khách, công ty D. đã đặt ông V. giao hơn 1.000 file đựng hồ sơ, 1.000 cây bút, kèm theo 1.000 bảng tên có dây đeo dùng kẹp inox dành cho khách tham dự và mấy chục ram giấy khổ A4 để họ phô-tô tài liệu dành cho khách, cùng hàng loạt các thứ linh tinh khác như kẹp giấy, kim bấm, máy đóng lỗ... Chuyện không có gì đáng nói, nếu như người đặt hàng không yêu cầu V. phải giao loại giấy đúng hiệu Double A, file kẹp hồ sơ hiệu Abba ngoại nhập... nhưng một ram giấy thay vì 500 tờ A4 thì ông V. chỉ đóng 400 tờ, file hồ sơ dày 18 dem thì chỉ cần giao loại 14 dem. Ðây là một trong gần 100 mối hàng là những người chuyên lo văn phòng phẩm cho các cơ quan, xí nghiệp thường xuyên lấy hàng của ông V. Và hình thức đặt hàng phổ biến đều theo hình thức như trên. Ông V. cho biết: "Một trong những quy luật làm ăn trong thị trường dụng cụ văn phòng là phải như vậy. Ðể giữ được khách hàng thường xuyên, một là phải chiết khấu cho người mua cao hơn nơi khác, hai là phải giao hàng theo đúng yêu cầu họ đặt ra. Phần chênh lệch giá người mua hưởng nhưng hoá đơn vẫn phải ghi đúng giá thị trường. Riêng việc gắn nhãn hiệu nào, đóng gói bao nhiêu là chuyện không quan trọng, chỉ cần yêu cầu nơi gia công cho mình là họ có thể thoả mãn bất cứ yêu cầu gì".

Ở thị trường này, việc sản xuất một mẫu mã nào, thương hiệu gì, chất lượng như thế nào đều do một số nhà phân phối quyết định. Ông T., chủ một sạp kinh doanh hàng văn phòng phẩm trên đường Phùng Hưng nói: "Nhiều mặt hàng văn phòng phẩm có mẫu mã thay đổi rất nhanh và số lượng tiêu thụ không nhiều. Vì vậy, việc quyết định nên tung chúng ra vào thời điểm nào, số lượng bao nhiêu, gắn nhãn hiệu gì phần lớn do nhà phân phối quyết định vì họ nắm được nhu cầu thị trường”. “Hàng thường được sản xuất dưới dạng: nhà phân phối đầu tư máy móc để sản xuất đối với các mặt hàng đơn giản, thu hồi vốn nhanh, hoặc liên kết sản xuất, đặt gia công theo mẫu mã nước ngoài nhưng có giá rẻ hơn nhiều lần", ông T nói.

Sân chơi rộng mở

Ông Võ Văn Thành Tín, giám đốc điều hành công ty Anh Phước, nhà phân phối nhiều sản phẩm dụng cụ văn phòng, nhận định: "Trong ngành hàng này, doanh nghiệp trong nước sản xuất sản phẩm có thương hiệu chỉ mạnh ở nhóm sản phẩm viết và tập. Còn lại, thị phần lớn thuộc về hàng sản xuất trong nước không thương hiệu và hàng nhập khẩu. Các loại file đựng hồ sơ bằng nhựa mỏng thì ưu thế thuộc về sản phẩm trong nước, do các cơ sở vừa và nhỏ sản xuất nhưng không cần thương hiệu". Phần lớn hàng Việt Nam sản xuất được chỉ mới là những mặt hàng công nghệ sản xuất đơn giản. Ðó là những chiếc file hồ sơ với hàng trăm mẫu, loại khác nhau, đến giấy ram, giấy cuộn cho văn phòng, băng keo trong, băng keo một - hai mặt, kéo cắt, dao rọc giấy và các loại hộp bút, sổ đựng danh thiếp...

Theo ông Lăng Trung Hiếu, giám đốc bán hàng công ty Quy Ky, một đặc thù nữa là hiện nay thị trường này chia hai nhóm đối tượng để phục vụ. Một nhóm là những khách hàng mua dùng cho cá nhân, trong đó có đối tượng học sinh, sinh viên và công nhân viên chức. Họ là khách hàng chính của các nhà sách, cửa hiệu bán lẻ văn phòng phẩm. Nhóm thứ hai là văn phòng phẩm dành cho các cơ quan, xí nghiệp, trường học... Việc mua văn phòng phẩm dành cho cơ quan, xí nghiệp luôn được giao cho một người phụ trách và họ là khách hàng của những cửa hiệu phân phối, bán sỉ văn phòng phẩm như cửa hàng của ông V. Những cửa hàng này thường tập trung ở một số khu vực như Phùng Hưng, Lê Lợi, Trần Hưng Ðạo... Ðối với nhóm dụng cụ văn phòng cung cấp cho đối tượng thứ hai, khó có nhà sản xuất có tên tuổi nào dám đưa tên tuổi của mình lên sản phẩm khi họ không tự quyết định được chất lượng sản phẩm.

Gần đây, một số doanh nghiệp có tên tuổi trong ngành sản xuất và kinh doanh văn phòng phẩm Việt Nam đang có xu hướng mở rộng sự phát triển ra một số nhóm ngành hàng. Vĩnh Tiến, Lệ Hoa... đã khai thác thêm nhóm các sản phẩm sổ tay, giấy fax, giấy photo, giấy in danh thiếp, thiệp... Thiên Long với các loại bút xoá, bút dạ, hay Quy Ky với các sản phẩm hồ dán, bảng tên cho nhân viên, thước kẻ học sinh... Mặt khác, các nhà đầu tư lớn đang dần dần nhìn rõ được phần "bánh" béo bở mà doanh nghiệp trong nước đang bỏ trống. Năm 2002 nhãn hàng Plus- Nhật đã chính thức đầu tư nhà máy tại Việt Nam, sản xuất 10 mặt hàng (băng dính, đồ bấm kim, băng xoá...). Trong đó 90% sản phẩm dành cho xuất khẩu. Từ đầu năm 2004, Plus tăng thêm 20% vốn đầu tư để dần dần hướng tới thị trường nội địa.

(Theo Sài Gòn tiếp thị)