Trong một cuộc phỏng vấn với báo chí, MC của một gameshow cho biết, chương trình mà cô đang dẫn là một trong những chương trình dẫn đầu về rating (số lượng người xem) hiện nay. Cũng theo công bố của một công ty làm gameshow (thăm dò trong khu vực TP.HCM) thì rating trò chơi của họ luôn dẫn đầu so với các chương trình khác. Nhưng giám đốc của những công ty hợp tác làm gameshow khác lại không công nhận kết quả này.

Rating luôn là điều mà những người làm chương trình quan tâm nhất. Vì rating cao, có nghĩa là các spot quảng cáo đăng ký xếp hàng chờ  vào chương trình ngày càng nhiều, giá tiền quảng cáo cao hơn và số tiền lấy được từ nhà tài trợ (năm sau) cũng có khả năng tăng cao hơn nữa.

Xuất hiện lần đầu tiên trên đài truyền hình vào năm 1996, chương trình có tên gọi SV96, dù chưa mang mục đích thương mại nhưng đã khuấy động ngành truyền hình và gây được tiếng vang lớn. Tiếp theo là Trò chơi liên tỉnh cũng với mục đích tổ chức sân chơi mới lạ và giao lưu giữa các tỉnh thành. Dần dần, các gameshow khác lần lượt ra đời. Gần đây là Rồng vàng, Chung sức… tiếp tục làm nóng các trường quay và sân khấu truyền hình.

Quảng cáo theo cách mới

Các gameshow lần lượt xuất hiện, tuy ngày càng mở rộng đối tượng chơi và mạnh về tính giải trí cho bạn xem đài, nhưng mục đích chính vẫn là lợi nhuận. Từ những chương trình nặng về kiến thức như Ðường lên đỉnh Olympia, có chút may rủi như Chiếc nón kỳ diệu hay những gameshow vừa học, vừa giải trí, như Rồng vàng, Vườn cổ tích...

Chiếc bánh quảng cáo bằng phim truyền hình trước đây nay bị san sẻ bởi một hình thức quảng cáo khác: tài trợ cho gameshow. Ví dụ  Unilever tài trợ cho Rồng vàng, Chiếc nón kỳ diệu; P&G tài trợ cho Trúc Xanh; Mirinda tài trợ cho Vui để học...

Bà Hoàng Hải Vân, giám đốc tiếp thị công ty mỹ phẩm LG Vina, nơi có nhãn hiệu Essance tài trợ độc quyền cho gameshow Chung sức, cho biết, kinh phí tài trợ cho gameshow này, chiếm khoảng 15% chi phí marketing một năm của cả công ty. Ðó là một khoản kinh phí không nhỏ, đổi lại, họ sẽ được gắn logo lên sân khấu, được nhắc tên trong chương trình và một vài spot quảng cáo trong suốt chương trình.

Theo bà Vân, tài trợ cho gameshow mang lại hiệu quả rất cao so với tài trợ cho phim truyền hình. Bởi người xem phim có thể không quan tâm đến ai là người tài trợ, khi bộ phim kết thúc, lại phải kiếm thêm một bộ phim khác, nên khó đi liền mạch để tạo hiệu ứng xã hội. Còn tài trợ cho một gameshow, trong quá trình trình chiếu sẽ thu hút được một lượng khán giả trung thành. Và sự xuất hiện liên tục của logo, thương hiệu trên màn hình sẽ có tác động rất lớn đến tiềm thức của người tiêu dùng. Từ đó, mỗi khi nhắc đến tên chương trình, người ta thường liên hệ ngay đến thương hiệu sản phẩm. Chẳng hạn như nói đến Ðường lên đỉnh Olympia, người ta nhớ ngay tới LG.

Theo một nguồn tin, thì rating cao nhất hiện nay thuộc về một chương trình trên đài truyền hình Việt Nam. Dù giờ phát hình không phải giờ vàng, nhưng số tiền thu về trong năm 2003 đã đạt tới mức trên dưới 59 tỉ  đồng (so với năm 2002 là 39,4 tỉ). Ðây quả là một con số không nhỏ nhưng trên thực tế, với 54 chương trình được tổ chức trong một năm, trung bình một tuần gameshow này thu về cho đài và nhà tổ chức là hơn một tỉ đồng với khoảng một tiếng phát hình/tuần.

Dàn dựng công phu

Phía sau những chương trình lớn và tổ chức hoành tráng, không chỉ là đài truyền hình mà còn là những công ty quảng cáo và làm dịch vụ truyền hình với tên tuổi khá lẫy lừng như L.A.S.T.A (Rồng vàng, sắp tới là Vui cùng Hugo); Ðông Tây Promotion (Chung sức, Vui để học); Việt Ba (Chiếc nón kỳ diệu). Các công ty này thường phải liên hệ với hai phía. Với đài truyền hình, họ đưa ra lời đề nghị hợp tác, bản demo... Sau đó, đại diện công ty và đài sẽ lên đường ra nước ngoài khảo sát, xem xét quy trình sản xuất. Ðồng thời gửi bản demo chương trình và dự án tổ chức sản xuất đến nhà tài trợ. Nhận được sự đồng ý của truyền hình, các công ty này sẽ gấp rút xúc tiến việc mua bản quyền, phác thảo, làm dự án và chào một chương trình trọn gói đến nhà tài trợ tiềm năng.

Ký hợp đồng hợp tác với đài là một chuyện, mặt khác, sản phẩm được chào bán cho nhà tài trợ, tuy chưa ghi hình nhưng được dựng như một sản phẩm cụ thể với đầy đủ luận chứng về đối tượng xem, người tham dự, rating dự kiến, thuyết minh gameshow đó lại phù hợp với nhãn hiệu. Ðổi lại với việc cung cấp chương trình cho đài, công ty quảng cáo sẽ được đài “lại quả” một lượng spot quảng cáo cụ thể (theo giá sỉ), từ đó phân phối tới các nhãn hiệu muốn quảng cáo. Tuy nhiên, cũng có một số gameshow, công ty quảng cáo chỉ làm đại diện tiếp nhận quảng cáo cho chương trình.

Gameshow “made in Vietnam”

Trên thực tế, có một vài gameshow do phía các đài truyền hình  tự viết kịch bản và tổ chức sản xuất như Ở nhà chủ nhật, Vườn cổ tích và đạt được thành công. Nhưng theo ông Phan Lê Hiếu, giám đốc Ðông Tây Promotion cho biết, công ty vẫn thiên về việc mua bản quyền gameshow từ nước ngoài về thực hiện hơn là xây dựng kịch bản cho một gameshow “made in Vietnam”.

Ông Hiếu giải thích, các nhà sản xuất nước ngoài đã có sẵn kinh nghiệm, công nghệ… “Ngay như chương trình Chung sức, dàn dựng âm thanh, ánh sáng thế nào, sắp xếp sao cho khoảng cách giữa hai đội hợp lý để người dẫn chương trình đi không bị hụt bước, mất tự nhiên, họ cũng tính toán sẵn. Cho nên việc mua bản quyền dù đắt đỏ nhưng ít khó khăn hơn việc tự xây dựng kịch bản, làm chương trình lấy”, ông Hiếu nói

Tuy nhiên, việc mua gameshow ở nước ngoài cũng tiềm ẩn một số rủi ro khác, do sự khác biệt về văn hóa. Chẳng hạn như Chung sức của Ðông Tây Promotion với nguyên bản từ Mỹ có tên là Family field vốn rất nổi tiếng ở các nước phương Tây, nhưng lại không được đón nhận nồng nhiệt tại Hàn Quốc, và khi vào Việt Nam, đối tượng chơi được chuyển sang thành nhóm bạn, thay vì gia đình nên chương trình cũng gặp ít nhiều khó khăn.

Bà Bùi Thu Thủy, biên tập viên chương trình Ở nhà chủ nhật của Ðài truyền hình Việt Nam cũng cho rằng, thuận lợi của một chương trình mua bản quyền từ nước ngoài là đã qua kiểm nghiệm và có những thành công, kinh nghiệm rất đáng kể. Nhưng việc tự viết và dàn dựng gameshow trong nước hoàn toàn có thể được. Ưu điểm của gameshow “made in Vietnam” là đỡ tốn chi phí mua bản quyền, công nghệ nhưng sẽ phải mất một thời gian để kiểm nghiệm sự đón nhận của khán giả và sự thành công là từ 1 đến 2 năm

Thục Quyên  (SGTT)