Cả khoa ai cũng bảo cậu ấy gàn. Một giảng viên ở một trường đại học, thế mà những buổi tối, cậu ấy đều từ chối các giờ giảng cho sinh viên lớp văn bằng hai, để đến một khu công nghiệp xa thành phố. Tối nay, các học trò công nhân đã lo lắng hỏi thăm thầy mình khi thấy tôi bước vào lớp. Và có một ánh mắt rất lạ từ một cô công nhân trẻ, thoáng một nét buồn xen lẫn lo âu khi biết thầy giáo mình đang nằm viện. Cô ấy cùng một cô bạn gái đã vào lớp muộn sau giờ nghỉ giữa tiết; rồi khi tan buổi học, họ đã rụt rè đến bên tôi nhờ gửi giúp cho thầy một túi quà. Trên đường đến bệnh viện thăm ông bạn gàn dỡ, tôi như đã tìm ra lý do để bạn tôi gắn bó với lớp bổ túc này, nên đã gặng hỏi ngay bên giường bệnh: “Có phải con đường đến lớp đó không xa vì người gửi túi quà này?” Ánh mắt chợt xa xôi, bạn tôi khẽ khàng như thầm nói với mình: “Mình muốn nối dài đường về cho cô ấy, và cả những người bạn của cô ấy. Mình luôn động viên học học để một mai có thể là kỹ sư ngay nơi họ làm việc bây giờ, như một số anh chị đã trở thành kỹ sư từ lớp học bổ túc ấy. Mình đã dạy lớp bổ túc ấy hơn 6 năm nay, cho đến cách đây hơn nửa năm, cô ấy bước vào lớp của mình …” 

8 năm về trước, ngày ấy Nam – tên của bạn tôi – chỉ còn một năm nữa là trở thành kỹ sư hóa. Nam còn nhớ đêm ấy gần Giáng Sinh, gió lạnh tốc vào chiếc sơmi phong phanh của cậu ấy khi vừa rời cổng nhà cậu học sinh lớp 12 mà anh đến phụ đạo môn hóa học. Con đường Hồ Xuân Hương loáng thoáng tiếng chào mời của những cô gái sống về đêm. Thoáng trong bóng tối một bức tường, từng đám thanh niên dạt vào rồi dạt đi sau tiếng chửi đổng của người đàn bà, như mắng cả vào một cô bé gầy gò đứng thu mình trong bóng đêm. Em còn quá trẻ, chỉ độ 15-16 tuổi. Nam quành chiếc xe gắn máy cà tàng trở lại bức tường ấy. 

“Có đủ tiền không? Chỉ đi đêm thôi.” Người đàn ba ra giọng hồ nghi nhìn vào chiếc xe cũ kỹ. 

“Thế bao nhiêu một đêm?” Giọng Nam cũng táo bạo lại. 

“500,000 đồng!” 

“Chỉ còn 400,000 thôi.” 

“OK” 

Tiếng “OK” vừa thoát khỏi miệng người đàn bà cũng là lúc số tiền gia sư vừa mới nhận đi toong. Thế là Nam được đưa cô bé đi đâu tùy thích cho đến sáng hôm sau, rồi đưa em trở về. “Anh định đi đâu?” Cô bé rụt rè hỏi khi Nam lê chiếc xe đồ cỗ của mình qua các phố. “Em có biết hết đường phố Sài Gòn chưa? Tôi làm hướng dẫn du lịch cho em đêm nay nhé?” Em nói em chỉ biết con đường từ nhà bà chủ trong một con hẻm sâu đường Ngô Tất Tố đến bức tường tối ấy. Em chỉ im lặng nghe Nam nói tên những con đường, những bùng binh và những bức tượng đồng trên cao. Em không kể gì về cuộc đời em và Nam cũng không hỏi. Rồi một lúc Nam nhìn hắt ra sau chợt bắt gặp cánh tay em co rúm trong cánh áo phong phanh. “Có lạnh lắm không?” Nam lại hỏi trống không. “Anh cứ dạo quanh. Em chịu được mà. Miễn là anh vui.” Có lẽ cuộc đời em đầy ắp nỗi buồn, và em chỉ biết làm cho mọi người vui để em được sống. Nam dừng xe bên một hàng áo gió bán rong bên hông sở thú và bảo em chọn một chiếc. “Chọn cho em?” Mắt em xoe tròn ngạc nhiên. Chiếc áo gió đã vét nốt 120,000 đồng cuối cùng của một cậu sinh viên, song Nam tự nhủ sẽ tìm thêm một học trò dạy gia sư rồi mọi việc lại đâu vào đấy. Đang cùng em ăn dỡ trái bắp nướng, Nam bảo em: “Ăn xong bắp, anh đưa em về nhà nhé!” “Anh không thích em sao?” Mặt em đầy vẻ lo âu pha lẫn chút buồn. Nam thú thật với cô bé rằng Nam chỉ muốn mang đến cho em một đêm an lành, được vui cùng cái nhộn nhịp của phố xá, và mong em tìm thấy một đường về.  

“Em về giờ này, bà chủ lại bắt em đi khách qua đêm. Anh cho em đi chơi với anh đến sáng nhé?”

Mắt em nài nỉ. 

Nam cùng em vào một rạp chiếu phim thường trực. Nam đã nghe tiếng em khúc khích cười theo từng tình tiết hài của bộ phim “Xổ số thể thao”. Sáng hôm sau, cả hai chia tay nhau ở đầu cầu vào xóm Cửu Long, mặt mày hãy còn ngáy ngủ dù cả hai đã lén đánh một giấc trong rạp chiếu phim. Một tuần sau đó, Nam dong xe qua con đường cũ, vẫn thấy bà chủ của em, nhưng đứng cạnh bà ta không phải em mà là một cô gái khác. “Mong em đã tìm được đường về!” Nam thầm chúc cho em.  Một năm sau khi ra trường, Nam bắt đầu dạy lớp bổ túc nằm trong một khu công nghiệp, kế thừa công việc của thầy giáo dạy toán cũ của anh, nay đã không còn đủ sức để đi xa. Cho đến cách đây vài tháng, khi dắt xe vào khu nhà máy lẫn giữa những dòng công nhân tan ca, chợt một cô công nhân tách ra đến bên Nam bẽn lẽn hỏi: “Anh còn nhớ một cô gái anh đã đưa rong chơi cả đêm trước Giáng Sinh cách đây 8 năm không?” Rồi cô ấy vụt đi kéo đến một cô gái khác: “Là chị Linh của em đấy!” Là em. Em đã lớn hơn, cứng cỏi hơn trong đồng phục công nhân. Họ lặng im thật lâu. Mấy học trò của anh đi qua cất tiếng chào thầy. Cuối cùng, em cũng mở được lời: “Thầy cho em vào lớp Thầy học, Thầy nhé!” Em đến lớp đều lắm, và luôn khoác chiếc áo gió ngày nào vào những tối se lạnh. Em đã tìm được đường về, và trong lớp học này, em đang tìm được một đường đi. 

Lưu Trọng Tuấn