Chính vì thế mà không có gì phải ngạc nhiên khi ở Việt Nam trong thời gian gần đây, các cuộc họp bàn thảo luận nghiêm túc thường được tổ chức để mọi người cùng nhau tìm hiểu xem liệu có phải sự sụt giảm của thị trường chứng khoán hiện tại là hậu quả của việc QTCTĐC kém. Hội đồng quản trị của các công ty Việt Nam đã làm tròn trách nhiệm của mình với nhà đầu tư và các bên liên quan khác trong việc ra những quyết định liên quan đến đầu tư và tài chính của doanh nghiệp? Họ có theo đuổi các chính sách đa dạng hóa thận trọng hay họ đã mạo hiểm đi quá xa năng lực chính của mình?  

 Mối quan tâm về việc QTCTĐC kém trong lúc xảy ra khủng hoảng cũng như việc bỏ quên nó trong thời hưng thịnh là trường hợp điển hình của việc công ty thiếu tầm nhìn xa. Lý giải cho tính thiển cận này là nếu không có khủng hoảng thì cần gì phải lo đến QTCTĐC. Dĩ nhiên, điều này làm cho khủng hoảng xảy ra trước tiên. Những khủng hoảng như trường hợp của Enron thu hút sự chú ý đặc biệt của các nhà chức trách, làm cho những công ty khác, tốt lẫn chưa tốt, đều phải tốn kém hơn trong việc phải tuân thủ những qui định QTCTĐC khắt khe hơn.

QTCTĐC xuất hiện cùng với sự ra đời của các công ty cổ phần. Hình thức cổ phần là một trong những phát minh xã hội quan trọng của thời hiện đại. Nó tách bạch nhà đầu tư và nhà quản lý – những người chi tiền ra và những người quản lý đồng tiền đó. Trong nhiều trường hợp, nhà quản lý cũng là người đầu tư; thậm chí họ còn là những nhà đầu tư lớn nhất. Tuy vậy, theo định nghĩa, công ty cổ phần có một số lượng cổ đông bên ngoài đáng kể.  Việc QTCTĐC tốt là tất cả các trách nhiệm giải trình của nhà quản lý với người đầu tư. Nguyên tắc này thường được mở rộng để bao gồm cả những bên liên quan khác như là công nhân viên và những người cho vay. Trong nhiều cuộc thảo luận hiện thời về QTCTĐC, 3 bên liên quan chính thường được đề cập đến là: Nhà đầu tư, Hội đồng Quản trị, và Ban giám đốc.  Nhà đầu tư có quyền  bổ nhiệm hay giải thể Hội đồng quản trị. Nhà đầu tư buộc Hội đồng quản trị chịu trách nhiệm bảo vệ lợi ích của người đầu tư. Hội đồng quản trị đóng vai trò giám sát và cố vấn trong mối quan hệ với các Nhà quản lý. Hội đồng quản trị thực hiện vai trò này thông qua việc tương tác với Giám đốc điều hành (CEO) và những giám đốc khác báo cáo trực tiếp với Hội đồng quản trị. Nếu các Nhà đầu tư thất bại trong việc tích cực giám sát và khép Hội đồng quản trị vào kỷ luật, hoặc nếu Hội đồng quản trị thiếu giám sát và hướng dẫn Ban giám đốc có thể dẫn đến sự thất bại của việc QTCTĐC và những thảm họa kiểu Enron. Trong bối cảnh này, tính Tích cực của cổ đông và sự Độc lập của Hội đồng quản trị trở thành hai vấn đề chính của trong các thảo luận về QTCTĐC, ở cả những nền kinh tế phát triển và đang phát triển.

Nhưng liệu QTCTĐC chỉ là né tránh khủng hoảng? Bằng chứng từ những nghiên cứu cho thấy sự thật là việc QTCTĐC tốt thường gắn liền với thành tích tốt hơn của doanh nghiệp. Vì thế đương nhiên các nhà đầu tư sẽ sẵn sàng trả giá cao hơn cho cổ phiếu của các công ty này. Việc này cũng có tác dụng làm giảm chi phí vốn của công ty. Những bằng chứng từ thị trường lao động và thị trường sản phẩm về tác dụng tích cực của QTCTĐC tốt thường không hệ thống bằng những bằng chứng từ thị trường tài chính. Tuy nhiên, những trường hợp điển hình và các câu chuyện từ nền công nghiệp phần mềm Ấn Độ cho rằng các công ty có hệ thống QTCTĐC tốt hơn sẽ có nhiều khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao hơn. Các công ty này cũng có khả năng thu hút nhiều khách hàng lớn và tên tuổi hơn. Những khách hàng này cũng dễ dàng tạo mối quan hệ lâu dài với công ty.

QTCTĐC, luôn là ưu tiên hơn những họat động khác, bắt đầu từ những lãnh đạo cấp cao nhất. QTCTĐC tồi sẽ ảnh huỡng đến giá cổ phiếu hoặc sẽ bị nhà chức trách tiến hành điều tra. Tất cả những hình thức này đều ảnh hưởng lâu dài đến danh tiếng của công ty. Có rất nhiều những trường hợp điển hình về việc ngăn chặn trước những thiệt hại này bằng việc tự nguyện áp dụng các hoạt động QTCTĐ hiệu quả. Việc QTCTĐC tốt không chỉ ngăn chặn những thiệt hại về tên tuổi cho công ty, mà còn mang lại nhiều lợi ích tích cực trong thị trường tài chính, lao động và sản phẩm.   

Vậy phải thực hiện điều gi? Các Chuẩn mực về QTCTĐC, những Nghiên cứu lý luận và Bảng xếp hạng các hoạt động QTCTĐC sẽ giúp tìm ra hướng đi. Chuẩn mực về QTCTĐC có tính cách quy chuẩn ở chỗ nó sẽ hướng dẫn cho doanh nghiệp đi theo các quá trình và hoạt động. Nghiên cứu lý luận thường tập trung vào những tính cách và phẩm chất của công ty, ví dụ, kết cấu của Hội đồng quản trị gắn với những kết quả mong đợi như việc tăng giá trị cho cổ đông. Bảng xếp hạng các hoạt động QTCTĐC, cho dù được hình thành bằng nhiều cách, đều là những hoạt động được các tổ chức xếp hạng như Standard Poor đánh giá là quan trọng trong một công ty có hoạt động quản trị tốt. Một hoặc cả ba nguồn này nếu được áp dụng vào bối cảnh thực tế sẽ giúp cho doanh nghiệp xây dựng được một chương trình nghị sự về quản trị tốt hơn. Điều này càng đúng hơn trong một bối cảnh các hoạt động QTCTĐC diễn ra rất kém.

Việc QTCTĐC tốt không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được khủng hoảng mà còn là một lợi thế cạnh tranh vì nó giúp xây dựng giá trị vô hình, danh tiếngcủa công ty.

Tiến sĩ Sundar Venkatesh