Điểm đáng mừng nhất, theo tiến sĩ Phạm Thị Thu Hằng, viện trưởng viện Phát triển doanh nghiệp (thuộc VCCI) là môi trường kinh doanh năm 2007 vẫn được cải thiện mạnh mẽ. Tập hợp những đánh giá chung của các tổ chức nghiên cứu kinh tế quốc tế cho thấy, Việt Nam đã nằm trong “top 10” nền kinh tế hấp dẫn nhất về đầu tư của các tập đoàn xuyên quốc gia giai đoạn 2007 – 2009.

Các thủ tục gia nhập thị trường được cải thiện, môi trường kinh doanh thông thoáng hơn đã tạo điều kiện cho 58.916 doanh nghiệp dân doanh mới ra đời trong năm ngoái với tổng vốn đăng ký lên tới gần 490.182 tỉ đồng. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký mới và bổ sung cũng lên tới con số kỷ lục: 21,3 tỉ USD, tăng 77% so với năm 2006. Chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam cũng đã tăng lên 4 bậc (từ vị trí 109 lên hạng 105) trong bảng xếp hạng của chương trình phát triển của Liên hiệp quốc (UNDP) nhờ những khoản đầu tư lớn hơn cho giáo dục, y tế, xoá đói, giảm nghèo…

Doanh nghiệp nhỏ khó khăn:

Tuy nhiên, cho dù có được “lên hạng” nhưng Việt Nam còn những yếu tố tiêu cực chưa dễ giải quyết. Vị trí 68/131 quốc gia và vùng lãnh thổ về năng lực cạnh tranh cho thấy Việt Nam chưa cải thiện được bao nhiêu về khả năng cạnh tranh so với vị trí 64/122 của năm trước. Những điểm kém cỏi nhất của Việt Nam vẫn là 4 vấn đề quen thuộc: tham nhũng, kết cấu hạ tầng yếu kém, thiếu lao động có tay nghề cao và sự kém hiệu quả của các cơ quan quản lý nhà nước. Xếp sau nữa là các yếu tố: khả năng tiếp cận nguồn tài chính của doanh nghiệp, tinh thần làm việc của công nhân, chính sách thất thường và các quy định về thuế.

Có sự tăng lên mạnh mẽ về số lượng nhưng điều đáng buồn, theo tiến sĩ Phạm Thị Thu Hằng, là quy mô của các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể lại giảm đi. Những cuộc khảo sát trên diện rộng tại các doanh nghiệp trong các lĩnh vực: dịch vụ ngân hàng, tài chính, xây dựng, du lịch, dệt may… cho thấy, số vốn đăng ký trung bình giảm, đầu tư chiều sâu, mở rộng cơ sở sản xuất, kinh doanh trở nên kém hiệu quả. Các doanh nghiệp đã và đang hoạt động nhiều nhất là trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng lại cắt giảm số lượng lao động, cắt giảm các nguồn tài chính đầu tư cho nghiên cứu, phát triển. “Tỷ lệ vốn đầu tư cho nghiên cứu, cho khoa học công nghệ rất thấp là điều đáng lo trong khi năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp còn yếu” một đại biểu dự lễ công bố bình luận.

Tệ hại hơn nữa là tình trạng thua lỗ tăng nhanh trong các doanh nghiệp nhỏ, rất hiếm thấy những trường hợp làm ăn có lãi và số thuế thu nhập mà Nhà nước thu được từ khu vực này rất ít. “Điều này cho thấy hiện nay còn có những khó khăn, không thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa và

Nhà nước cần thay đổi chính sách để hỗ trợ cho khu vực này” bà Hằng nói. Đáng lo ngại nữa là xu hướng các doanh nghiệp ngày càng lệ thuộc vào các khoản vay nợ để phát triển. Không chỉ có sự tăng lên về mức độ vay nợ, tần suất vay nợ của các doanh nghiệp cũng tăng nhanh theo thời gian và để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, nhiều ngân hàng cũng đang cho vay nợ nhiều hơn mức cho phép.

Thất nghiệp tăng do chất lượng nguồn nhân lực

Quá trình sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp năm 2007 diễn ra rất chậm, chỉ đạt 28% kế hoạch. Cả năm 2007, chỉ có thêm 257 doanh nghiệp của nhà nước được cổ phần hoá, sắp xếp lại. Rất nhiều tỉnh, thành phố không tổ chức lại, cổ phần hoá được một doanh nghiệp nào trong cả năm qua như Bạc Liêu, Đăk Nông, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Trà Vinh… Có tới 23 tổng công ty, tập đoàn, ngân hàng thương mại chậm làm cổ phần hoá theo kế hoạch.

Báo cáo thường niên của VCCI năm nay lấy chủ đề về “lao động và phát triển nguồn nhân lực” nhưng thực sự, chất lượng nguồn nhân lực lại là vấn đề đáng báo động. Theo báo cáo, hiện nay Việt Nam có trên 45,6 triệu lao động trong đó lao động trong nhóm tuổi 15 – 34 chiếm 45,46%. Tuy nhiên, tình trạng phổ biến là thiếu rất nhiều lao động có trình độ, tay nghề cao từ công nhân kỹ thuật đến cán bộ quản trị doanh nghiệp… Dẫn chứng tình trạng thất nghiệp tăng cao ở ngay những tỉnh, thành phố thu hút vốn FDI nhiều nhất, ông Phạm Quang Ngọc, cán bộ của VCCI nói: “Điều đó chứng tỏ ở nhiều địa phương, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài”.

Bà Châu Thị Thu Nga, đại diện cho hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội cho rằng, chính sách phát triển nguồn nhân lực trên bình diện quốc gia hiện nay là “rất có vấn đề” và nếu không có chính sách tốt, không tăng cường đầu tư, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp thì trong những năm tới, sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển của doanh nghiệp.

(theo SGTT)