A. Những việc cần làm ngay

1. Siết chặt chính sách tài khóa. Cắt giảm hay tạm dừng một số dự án đầu tư công song song với kế hoạch tiết kiệm chi thường xuyên của Chính phủ.

Chính sách: Xây dựng danh sách các dự án đầu tư công phải cắt giảm căn cứ vào suất sinh lợi kinh tế của chúng. Cắt giảm hay dừng những dự án có suất sinh lời thấp nhất cho đến khi tổng lượng đầu tư cắt giảm đạt mức 1,65 tỉ đô la và nhờ đó giảm thâm hụt ngân sách được 2%. Chuẩn bị cắt giảm và dừng những dự án khác khi cần thiết.

Mục tiêu: 1) Giảm dần thâm hụt ngân sách của Chính phủ tới một mức cẩn trọng theo chuẩn mực quốc tế; 2) Đồng bộ hóa chính sách tài chính và tiền tệ để hạ nhiệt nền kinh tế và qua đó giảm lạm phát; 3) Giúp giảm thâm hụt thương mại vì tình trạng nhập siêu tăng đột biến vừa qua một phần là do nhu cầu nhập khẩu của các dự án đầu tư công; đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào các dòng vốn nước ngoài để tài trợ thâm hụt thương mại; 4) Giảm bớt sức ép cho yêu cầu giảm chi thường xuyên trong ngân sách; 5) Phát tín hiệu rõ ràng đối với cộng đồng kinh doanh và công chúng về quyết tâm của Chính phủ trong việc chống lạm phát.

2. Tăng dần lãi suất. Quyết định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) hủy bỏ trần lãi suất huy động và nâng lãi suất cơ bản gần hơn với thực tế của thị trường là một bước đi tích cực, phù hợp với cơ chế  điều hành chính sách tiền tệ trong một nền kinh tế thị trường.

Chính sách này sẽ giúp giảm tình trạng lãi suất thực âm, khuyến khích người tiết kiệm gửi tiền và giúp cải thiện tình trạng thanh khoản hiện nay. Tuy nhiên, khi chính sách này có hiệu lực thì các ngân hàng thương mại (NHTM) sẽ đồng loạt tăng lãi suất để huy động thêm vốn, và điều này có thể kích hoạt một cuộc đua lãi suất mới.

Bên cạnh đó, vì biên độ lợi nhuận của các ngân hàng nhỏ thường rất nhỏ nên họ vẫn phải tăng cường nới rộng tín dụng để có thể có lãi, qua đó gây thêm sức ép gia tăng lạm phát. NHNN cần chuẩn bị để ứng phó với những tình huống này. 

Chính sách: Nâng dần lãi suất cơ bản, làm cơ sở cho các NHTM nâng dần lãi suất huy động, tiến tới lãi suất thực dương. Đảm bảo lượng thanh khoản cần thiết cho thị trường liên ngân hàng. Có phương án đối phó với khả năng chạy đua tăng lãi suất của các NHTM, đặc biệt là giữa những NHTM cổ phần nhỏ.

Mục tiêu: 1) Giảm nhẹ khó khăn thanh khoản cho các NHTM bằng cách hút tiền trở lại hệ thống ngân hàng; 2) Giảm áp lực cho chính sách tỷ giá bằng cách khuyến khích doanh nghiệp và người dân giữ tiền đồng; 3) Kiềm chế lạm phát nhờ khuyến khích tiết kiệm và hạn chế tiêu dùng.

3. Không cấp giấy phép thành lập thêm NHTM nội địa trong thời hạn 12 tháng.

Chính sách: NHNN tuyên bố không thành lập thêm ngân hàng nội địa trong vòng 12 tháng.

Mục tiêu: 1) Giảm tăng trưởng tín dụng để làm cơ sở cho giảm lạm phát; 2) Giúp ổn định hệ thống ngân hàng; 3) Chuẩn bị cho việc sáp nhập và mua lại các ngân hàng yếu kém; 4) Giảm gánh nặng (đang quá tải) cho hệ thống giám sát ngân hàng.

B. Hành động chính sách trong ngắn và trung hạn (kỳ vọng có tác động ngay)

4. Hợp nhất ngân sách của Chính phủ bao gồm tất cả các khoản ngoài ngân sách (thu, chi, vay, các trách nhiệm nợ khác) của cả chính quyền trung ương, địa phương, và doanh nghiệp nhà nước. Xây dựng dự toán ngân sách cho năm năm tới, tức là cần có một lộ trình và tầm nhìn dài hạn cho việc cắt giảm bội chi ngân sách. Liên tục cập nhật và công bố dự toán thu, chi, thâm hụt ngân sách của Chính phủ và các nguồn tài trợ cho thâm hụt ngân sách. 

5. Tăng cường hệ thống giám sát và báo cáo của hệ thống ngân hàng. Yêu cầu các tập đoàn từ bỏ các hoạt động đầu tư vào ngân hàng và công ty tài chính. Hoàn thiện thủ tục phá sản để cho phép các doanh nghiệp phá sản thanh lý tài sản một cách nhanh nhất.

6. Chấm dứt việc Nhà nước bảo lãnh cho các khoản vay (trong nước và quốc tế) của doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Các DNNN muốn phát hành nợ phải có sự tham gia ít nhất 10% của các ngân hàng nước ngoài trên cơ sở thương mại, không có sự bảo lãnh của Nhà nước.

Những khoản vay ngoại tệ của DNNN trước đây cần được sử dụng để tăng cường dự trữ ngoại hối cho quốc gia.

7. Tăng cường vai trò của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia để ủy ban này có thể đảm đương trách nhiệm giám sát hoạt động của các ngân hàng và tổ chức tài chính phi ngân hàng. Trong khi yêu cầu tăng cường năng lực của Bộ Tài chính và NHNN tuy rất cần thiết nhưng lại không thể thực hiện trong một sớm một chiều thì việc tập hợp một nhóm nhỏ các nhà kỹ trị tài năng và có kinh nghiệm trong Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia có thể là một giải pháp thích hợp trong tình huống khẩn cấp.

C. Những hành động trong ngắn và trung hạn (cần thời gian để thực hiện và phát huy tác dụng)

8. Tái cấu trúc NHNN, Bộ Tài chính và Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia. Mời các chuyên gia bên ngoài tham gia nhiệm vụ tái cấu trúc này, bao gồm cả những quan chức đã về hưu của một số nước trong khu vực nhưng giàu kinh nghiệm trong hoạt động cải cách ngân hàng trung ương và bộ tài chính.

9. Đẩy nhanh tiến độ thực hiện cam kết WTO để tạo áp lực khuyến khích DNNN trở nên có tính cạnh tranh hơn.

10. Thực hiện kiểm toán độc lập đối với tất cả các tập đoàn nhà nước. Hoạt động kiểm toán này phải do các công ty kiểm toán quốc tế có uy tín thực hiện. Các cơ quan chức năng của Nhà nước cũng phải được trao quyền để đảm bảo sự hợp tác trọn vẹn của các tập đoàn. Kết quả kiểm toán sau đó phải được công bố rộng rãi.

TBKTSG Online (Trích bài viết “Vượt qua khủng hoảng và tiếp tục đẩy mạnh cải cách” - của trường Quản lý Nhà nước Harvard Kennedy)