Theo báo cáo toàn cảnh công nghệ thông tin Việt Nam - do Hội tin học Tp.HCM soạn thảo và trình bày tại Computer World Expo 2004, tốc độ tăng trưởng thị trường công nghệ thông tin năm 2003 là 28,8% và đạt con số 515 triệu USD, trong đó có 410 triệu USD phần cứng và 105 triệu USD phần mềm và dịch vụ.

Cùng với doanh số dịch vụ bưu chính viễn thông 1450 triệu USD, tổng giá trị thị trường CNTT-viễn thông của Việt Nam đã đạt gần sát mức 2 tỷ USD/năm.

Cũng trong năm 2003, Việt Nam đã xuất khẩu được 30 triệu USD phần mềm/dịch vụ và 700 triệu USD phần cứng. Số máy tính tiêu thụ trên thị trường đã đạt con số 1 triệu chiếc/năm trong đó máy tính thương hiệu chiếm 20%.

Mảng sáng: công nghiệp CNTT và Internet

Theo đánh giá của Hội tin học Tp.HCM, 2003 được xem là năm thành công của ngành công nghiệp CNTT Việt Nam với tỷ lệ tăng trưởng rất tốt. Giá trị công nghiệp phần mềm là 120 triệu USD, tăng 41% trong đó 38% cho thị trường nội địa và 50% cho thị trường nước ngoài. Số nhân lực làm phần mềm của Việt Nam sau một năm cũng đã tăng từ 8000 lên 12.000 người với năng suất lập trình viên khoảng 10.000USD/người/năm.

Thị trường gia công và xuất khẩu phần mềm cũng có dấu hiệu khởi sắc sau khi thị trường Nhật Bản đang nổi lên như là một "miền đất hứa". Cụ thể, một liên doanh phần mềm giữa 6 công ty Việt Nam và 7 công ty Nhật Bản đã được thành lập-như một cánh cửa quan trọng mở đường cho thị trường gia công phần mềm Nhật Bản trong các năm tới. Văn phòng đại diện của công ty này cũng vừa được khai trương trong tháng 6/2004 tại Nhật Bản, nhân chuyến thăm và làm việc tại nước này của đoàn doanh nghiệp phần mềm do Thứ trưởng Bộ Bưu chính viễn thông Mai Liêm Trực dẫn đầu.

Lĩnh vực công nghiệp phần cứng nổi lên hai doanh nghiệp chủ đạo là Fujisu sản xuất bo mạch ổ cứng và Canon Việt Nam sản xuất máy in. Fujitsu vẫn giữ doanh số xuất khẩu trên 400 triệu USD trong khi Canon đã đạt doanh số xuất khẩu 200 triệu USD. Cũng theo một công bố mới nhất ngày 6/7/2004, Canon đã chính thức công bố đầu tư thêm 100 triệu USD để mở rộng sản xuất tại Việt Nam.

Về máy tính trong nước, năm qua đã ghi nhận nhiều dây chuyền lắp ráp máy tính hiện đại được đầu tư và đưa vào hoạt động như CMS, FPT-Elead, VTB. Hai nhà máy lắp ráp FPT Elead ở Khu công nghiệp Tân Bình và CMS ở khu công nghiệp Sài Đồng đã đảm nhận vai trò đầu tầu trong phát triển thương hiệu máy tính Việt Nam.

Tính cho tới nay, đã có khoảng 30 doanh nghiệp lắp ráp máy tính có thương hiệu tại Việt Nam trong đó 2 thương hiệu CMS và FPT Elead đã bứt lên hẳn so với các đối thủ khác. Riêng trong năm 2003, các doanh nghiệp này đã đưa ra thị trường khoảng 100.000 máy tính.

Cùng với sự tăng tiến của công nghiệp CNTT, thị trường cũng đánh dấu bước đột phá của Internet. Chỉ sau 12 tháng, số lượng người sử dụng Internet của Việt Nam đã tăng gấp 3 lần, dung lượng kết nối tăng gấp 5 lần và đã có 5 website tiếng Việt lọt vào danh sách Top 10.000 website toàn cầu. Tỷ lệ người sử dụng Internet của Việt Nam/dân số đã đuổi kịp với tỷ lệ trung bình của châu Á.

Cụ thể, trong thời gian 12 tháng từ tháng 6/2003 đến tháng 5/2004, số người dùng Internet của Việt Nam đã tăng từ 1,9 triệu lên 4,7 triệu. Đây là năm có tốc độ tăng trưởng cao kỷ lục. Số lượng thuê bao Internet cũng tăng tương ứng từ 466.000 lên 1.165 triệu thuê bao.

Trong số này, Tổng công ty Bưu chính viễn thông Việt Nam vẫn chiếm lĩnh thị trường với thị phần gần 60% và tiếp theo là FPT 22,6%. Còn lại các nhà cung cấp khác như NetNam, SPT, Vietel, OCI chiếm thị phần không đáng kể.

Như vậy, cho dù số lượng người sử dụng Internet tăng kỷ lục nhưng thứ tự về thị phần vẫn không hề thay đổi.

Thu hẹp khoảng cách không hề dễ dàng

Mặc dù hầu hết các mặt của ngành CNTT Việt Nam đều có những bước tăng tiến đáng kể nhưng một điều đáng lo ngại là giá trị của nó vẫn còn quá nhỏ và các thứ hạng của Việt Nam trên bản đồ CNTT thế giới vẫn được xếp ở vị trí không mấy phấn khởi.

Cụ thể, trong chỉ số xã hội thông tin (ISI) do IDC và World Time xếp hạng dựa trên 23 yếu tố liên quan đến 4 nhóm hạ tầngmáy tính, hạ tầng Internet, hạ tầng thông tin và hạ tầng xã hội, dù lần đầu tiên có tên trên bản đồ nhưng Việt Nam lại là nước xếp cuối cùng trong bảng xếp hạng, ở vị trí 53/53.

Trong khi đó, về vi phạm bản quyền, Việt Nam vẫn được BSA (Business Software Alliance) xếp đứng đầu danh sách với tỷ lệ vi phạm bản quyền lên tới 94%.

Về chỉ số truy cấp số (IDA), Liên minh viễn thông quốc tế (ITU) vẫn xếp Việt Nam ở hàng 122/178, tức là áp chót ở hạng trung. Đây là chỉ số đánh giá trên 5 tiêu chí chính gồm hạ tầng cơ sở, sức mua, tri thức, chất lượng và sử dụng. Tương tự như vậy, với một số chỉ số khác, tuy có cải thiện nhưng chưa nhiều như chỉ số sẵn sàng kết nối ở vị trị 68/102 (năm 2002-3003 là 71/82); chỉ số chính phủ điện tử 97/173; chỉ số sẵn sàng cho nền kinh tế điện tử là 60/64 được 3,35 điểm, lùi 4 bậc so với năm trước do danh sách mới có thêm 4 nước là Estonia, Latvia, Litva và Slovenia.

Trong tổng số các chỉ số, một điều đáng mừng là lần đầu tiên, Tập đoàn tư vấn quốc tế Kearney đã xếp Việt Nam vào danh sách 25 nước "thu hút gia công dịch vụ phần mềm tốt nhất". Việt Nam với điểm số 4,70/10 được xếp thứ hạng 20 trên tổng số 25 nước được chọn vào chung kết. Điểm tổng sắp này được tính trên 3 tiêu chí: tài chính, môi trường kinh doanh và nhân lực.

Kearney xem báo cáo này như một công cụ để các công ty nước ngoài lựa chọn nên gia công phần mềm ở nước nào. Trong danh sách này, đứng đầu là Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam tuy đã có tên trên bản đồ nhưng vẫn đứng sau hàng loạt các nước trong khối ASEAN là Malaysia, Singapore, Philippines, Thái Lan.

Theo nhận định chung, tất cả những đánh giá và xếp hạng trên đều chỉ mang tính chất tương đối. Tuy nhiên, đây cũng là căn cứ mà Việt Nam cần phải nỗ lực hơn nữa trong thời gian tới để cải thiện thứ hạng của mình, từ đó giúp nâng cao hình ảnh và uy tín của CNTT Việt Nam trên thị trường thế giới.