Đôi khi mục tiêu tăng trưởng nghe có vẻ hợp lý, nhưng nếu xét kỹ thực ra chỉ là để giải quyết một nhu cầu cấp bách trước mắt.

Tăng trưởng chỉ là công cụ để đạt đến một cái đích nào đó, chứ bản thân tăng trưởng không phải là mục tiêu cuối cùng. Có thể có nhiều cách nhận định khác nhau về tăng trưởng của doanh nghiệp. Nhưng bất cứ chủ doanh nghiệp nào, dù là dân doanh hay quốc doanh, cũng đều muốn thấy đồng tiền bỏ ra kinh doanh phải sinh sôi nảy nở, không phải chỉ chợt bùng chợt tắt mà là vững vàng về dài hạn.

Tóm lại, một doanh nghiệp tăng trưởng thành công phải có khả năng tăng lợi nhuận bền vững để giúp đồng vốn/cổ phiếu tăng giá trị. Về mặt này, có thể nhắc đến câu nói nổi tiếng của Rod McQueen: "(Theo đuổi) doanh số chỉ là phù phiếm, (theo đuổi) lợi nhuận mới là sáng suốt...".

Một khi đã đả thông về mục tiêu tăng trưởng, doanh nghiệp có thể chọn chiến lược phù hợp: tự tăng trưởng bằng thực lực như tăng vốn chủ sở hữu hay dùng lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư, liên doanh, mua bán và sáp nhập, liên minh chiến lược... Một trong những vấn đề khó nghĩ nhất đối với chủ doanh nghiệp là thay đổi cơ cấu sở hữu vốn. Mấy ai chịu bỏ bớt quyền sở hữu trong doanh nghiệp do chính mình gầy dựng và phát triển, nhất là khi đang ăn nên làm ra? Không dễ.

Nhưng chủ doanh nghiệp có thể tự trả lời những câu hỏi đơn giản như: Mình muốn nắm giữ 100% vốn của một doanh nghiệp trị giá 500 triệu, hay nắm giữ 50% (hay thậm chí 30%) vốn của một doanh nghiệp trị giá 10 tỉ? Mình muốn bỏ toàn bộ vốn liếng để là chủ nhân duy nhất của một doanh nghiệp giỏi lắm chỉ đạt tỷ lệ sinh lời 20%, hay chỉ là một cổ đông hay thành viên trong một doanh nghiệp nhờ có quy mô lớn nên tiềm năng lợi nhuận ít nhất là 30%?

Cạm bẫy trên đường tăng trưởng

Những cơ hội tăng trưởng thường hấp dẫn đến nỗi các doanh nghiệp chỉ mải mê bàn cách khai thác. Nhưng đằng sau những miếng mồi ngon luôn tiềm ẩn những cạm bẫy. Khi phát triển lên, doanh nghiệp cần nhận thức được và tìm cách đương đầu với những rủi ro liên quan thì mới đủ mạnh để tăng trưởng lâu dài.

Trước tiên là kiểm soát tài chính khi tăng trưởng nhanh. Lợi nhuận là một chuyện, dòng tiền mặt lại là chuyện khác. Lợi nhuận có thể đạt mức yêu cầu, nhưng nếu không quản lý tốt vốn lưu động, không nhanh tay thu hồi các khoản sẽ thu, thì có thể xảy ra cảnh "tiền ra như suối, tiền vào nhỏ giọt", đến mức doanh nghiệp không đủ khả năng thanh toán những món nợ ngắn hạn. Ở đây có thể trích thêm vế còn lại trong câu nói của Rod McQueen nêu trên: "…dòng tiền mặt là thực tế".

Thời kỳ đầu của tăng trưởng bao giờ cũng đi kèm với bất ổn, nên rất dễ mất những mối quan hệ quan trọng. Khách hàng có thể bực mình vì không được chăm sóc đúng mức. Nhà cung ứng vật tư giận ta vì chậm thanh toán hóa đơn. Mục tiêu (và lợi ích) của tăng trưởng không được truyền đạt thông suốt trong toàn doanh nghiệp, khiến cho người lao động có tâm lý "tại sao mình phải è cổ làm để túi tiền của ông chủ nặng thêm?".

Có thể nhân lực chưa được chuẩn bị kỹ để chấp nhận rủi ro và chịu thay đổi. Ví dụ, khi doanh nghiệp tăng trưởng quá nhanh, một trong những giải pháp tình thế là thuê mướn thêm người tài từ bên ngoài. Nhưng những người mới có thể không có đủ thời gian để làm quen với văn hóa doanh nghiệp nên không hòa đồng, không làm việc theo nhóm. Hoặc xuất hiện tình trạng cát cứ giữa các phòng ban khi có sự so kè "có mới nới cũ" về sản phẩm/thị trường.

Doanh nghiệp có thể mở rộng quá nhiều mảng trong khi năng lực quản lý và sản xuất nội bộ không theo kịp. Nguy nhất là khi doanh nghiệp quá tự tin, nghĩ rằng mình làm được mọi thứ. Tốt hơn là nên thuê bên ngoài làm những việc không phải là sở trường, hoặc nói theo ngôn ngữ chuyên môn là năng lực căn bản của mình. Khi đó, rủi ro cần được quản lý tốt chính là chất lượng sản phẩm.

Một nguy cơ khác là doanh nghiệp say sưa với thắng lợi mới, và không biết điểm dừng. Cần phải biết đặt câu hỏi quy mô doanh nghiệp thế nào là tối ưu. Đôi khi chính thành công lại là "đòn hồi mã thương" nếu doanh nghiệp không biết lượng sức.

Thành công của doanh nghiệp làm cho chính thị trường thay đổi: khách hàng đòi hỏi nhiều hơn, cao hơn; nhiều đối thủ mới nhảy vào cạnh tranh với doanh nghiệp. Do đó, chiến lược tăng trưởng cũng phải linh hoạt, có khả năng thích ứng, biến đổi phù hợp theo thực tế.

(Theo TBKTSG)